بسیاری از قراردادهای تجاری با حسن نیت و امید به ادامه همکاری امضا میشوند؛ اما در عمل، ممکن است یکی از طرفین نتواند تعهد را انجام دهد، شرایط اقتصادی تغییر کند یا ادامه همکاری برای یک یا هر دو طرف صرفهآور نباشد. در این موارد، این پرسش مطرح میشود که آیا میتوان قرارداد را فسخ کرد.
فسخ به معنای پایان دادن یکطرفه به قرارداد است. این اقدام با فسخ توافقی، اقاله یا بطلان قرارداد فرق دارد. اگر شرایط فسخ در قرارداد روشن نباشد، احتمال اختلاف و حتی مسئولیت خسارت وجود دارد.
فسخ قراردادی و فسخ قانونی
در بسیاری از قراردادها، طرفین میتوانند شرایطی را برای فسخ پیشبینی کنند؛ مثلاً حق فسخ در صورت تأخیر بیش از مدت معین، عدم پرداخت وجه یا نقض کیفی تعهد.
جدا از شرایط قراردادی، قانون مدنی هم در برخی موارد حق فسخ به طرف متضرر میدهد؛ از جمله وقتی تعهد اصلی قرارداد اجرا نشود یا اجرای آن با تأخیر غیرموجه مواجه شود.
نقش اخطار و اظهار فسخ
حتی اگر حق فسخ وجود داشته باشد، بهتر است نحوه اعمال آن در قرارداد مشخص شود. برای نمونه ممکن است ارسال اخطار کتبی قبل از فسخ، تعیین مهلت برای رفع نقص یا ثبت تاریخ اظهار فسخ لازم باشد.
فقدان این تشریفات، بعداً در دادگاه یا داوری اثبات میشود که آیا فسخ بهدرستی و طبق قرارداد انجام شده است یا خیر.
آثار مالی فسخ
فسخ قرارداد همیشه به معنای صفر کردن همه تعهدات نیست. ممکن است بخشی از کار انجام شده باشد، پیشپرداختی صورت گرفته باشد یا خسارتی بابت عدم اجرای تعهد قابل مطالبه باشد.
به همین دلیل بهتر است در قرارداد روشن شود پس از فسخ، تکلیف حساب، برگشت مبالغ، تحویل اموال یا خسارت قراردادی چگونه محاسبه میشود.
خطاهای رایج در زمان ختمه همکاری
یکی از رایجترین اشتباهات این است که طرف بدون استناد به قرارداد، صرفاً همکاری را قطع کند. اشتباه دیگر، استفاده از عبارتهای کلی مانند فسخ در هر زمان بدون ذکر جزئیات آن است.
اگر قصد دارید قرارداد را پایان دهید، بهتر است قبل از هر اقدامی، متن قرارداد، مکاتبات ردوبدل شده و سوابق اجرای تعهدات بررسی شود.
جمعبندی
فسخ قرارداد تجاری حقی است که باید با دقت و بر اساس مدارک موجود اعمال شود. اگر در خصوص فسخ، خسارت یا ادامه یا تعلیق تعهدات با ابهام مواجه هستید، بررسی حقوقی قبل از اقدام میتواند از توسعه اختلاف جلوگیری کند.