چک یکی از مهمترین ابزارهای پرداخت در معاملات است و به همین دلیل اختلافات مربوط به چک نیز بخش قابل توجهی از دعاوی مالی و تجاری را تشکیل میدهد.
وقتی چکی در موعد مقرر پرداخت نمیشود، دارنده باید ابتدا وضعیت چک و مدارک موجود را بررسی کند و سپس متناسب با شرایط، مسیر مناسب برای پیگیری را انتخاب کند.
اولین اقدام پس از برگشت چک چیست؟
اگر چک در زمان مراجعه به بانک پرداخت نشود، بانک معمولاً موضوع عدم پرداخت را در گواهی مربوط ثبت میکند. این گواهی یکی از مدارک مهم برای پیگیری حقوق دارنده چک است.
دارنده باید اصل چک، گواهی عدم پرداخت و سایر مدارک مرتبط با معامله را به دقت نگهداری کند.
نباید تصور کرد که صرف داشتن تصویر چک همیشه برای پیگیری کافی است. اسناد اصلی و مدارک مرتبط میتوانند در مراحل بعدی اهمیت زیادی داشته باشند.
آیا هر چک برگشتی دقیقاً یک مسیر قانونی دارد؟
خیر.
بسته به شرایط چک، نحوه صدور، علت عدم پرداخت، تاریخ، وضعیت ثبت و سایر جزئیات، روش پیگیری میتواند متفاوت باشد.
در برخی شرایط ممکن است امکان استفاده از مسیرهای اجرایی وجود داشته باشد و در شرایط دیگر، طرح دعوای حقوقی یا اقدام کیفری موضوعیت پیدا کند.
بنابراین بهتر است قبل از انتخاب مسیر، شرایط چک بررسی شود.
تفاوت پیگیری حقوقی و کیفری
یکی از اشتباهات رایج این است که افراد تصور میکنند هر چک برگشتی الزاماً موضوع یک پرونده کیفری است.
در حالی که برای بررسی مسئولیت کیفری صادرکننده، شرایط قانونی مربوط به وصف کیفری چک باید بررسی شود.
از طرف دیگر، هدف دارنده ممکن است صرفاً وصول مبلغ چک باشد و در چنین شرایطی، بررسی مسیرهای حقوقی یا اجرایی نیز اهمیت پیدا میکند.
به همین دلیل انتخاب مسیر باید بر اساس وضعیت واقعی پرونده انجام شود.
نقش قرارداد و معامله اصلی
چک معمولاً جدا از یک رابطه مالی صادر میشود. ممکن است بابت خرید کالا، ارائه خدمات، قرض، تضمین یا یک معامله تجاری صادر شده باشد.
بنابراین بررسی رابطه اصلی میان طرفین نیز اهمیت دارد.
برای مثال، اگر چک بابت تضمین یک تعهد صادر شده باشد، بررسی قرارداد و شرایط استفاده از چک اهمیت ویژهای پیدا میکند.
همچنین اگر میان طرفین اختلافی درباره انجام تعهد اصلی وجود داشته باشد، صرف نگاه کردن به چک بدون بررسی رابطه پایه ممکن است تصویر کاملی از پرونده ارائه ندهد.
چک صیادی
در سالهای اخیر مقررات مربوط به چکهای صیادی و ثبت اطلاعات آنها اهمیت زیادی پیدا کرده است. بنابراین هنگام بررسی یک چک، باید وضعیت ثبت و انتقال آن نیز در چارچوب مقررات مربوط بررسی شود.
این موضوع بهخصوص در معاملات جدید اهمیت بیشتری دارد و بهتر است قبل از دریافت چک، وضعیت آن بررسی شود.
آیا بهتر است برای چک برگشتی سریع اقدام کرد؟
در پروندههای مالی، زمان اهمیت زیادی دارد.
گاهی افراد پس از برگشت چک، ماهها هیچ اقدامی نمیکنند و تصور میکنند هر زمان بخواهند میتوانند همان اقدام را انجام دهند. در حالی که برخی حقوق و مهلتهای قانونی ممکن است به شرایط پرونده و نوع اقدام وابسته باشند.
بنابراین بهتر است پس از برگشت چک، مدارک جمعآوری و شرایط پرونده در اولین فرصت بررسی شود.
مدارکی که بهتر است نگهداری شوند
علاوه بر اصل چک و گواهی عدم پرداخت، قرارداد، فاکتور، رسید پرداخت، پیامها، مکاتبات، اسناد تحویل کالا یا خدمات و هر مدرکی که رابطه مالی را اثبات میکند، میتواند اهمیت داشته باشد.
البته ارزش اثباتی هر مدرک بسته به پرونده متفاوت است.
جمعبندی
برگشت خوردن چک پایان ماجرا نیست، اما انتخاب مسیر اشتباه میتواند روند وصول را دشوارتر کند. قبل از هر اقدام بهتر است وضعیت چک، علت صدور، رابطه پایه، مدارک موجود و شرایط قانونی بررسی شود.